Ulusal

ITI Türkiye Temsilciliği Yönetim Kurulu’nun (Turan Oflazoğlu, Engin Uludağ, Ayşe Emel Mesci ve Savaş Aykılıç) aldıkları ortak karar ile bu yılki Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi çok değerli sahne tasarımcısı ve yönetmen, hem yurt içinde hem yurt dışında unutulmaz işlere imza atmış, duayen sanat insanı Metin Deniz tarafından kaleme alındı.

Metin Deniz’in kaleme aldığı 27 Mart 2026 Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi şöyle:

27 Mart Dünya Tiyatro Günü Kutlu olsun.

Sahne tasarımcısı ve yönetmenim. 1960 yılından beri bu işi yapmaktayım.

Bütün dünyanın tedirginlik içerisinde olduğu, ülkemizdeki adalet, hukuk ve benzeri tartışmaların alıp başını gittiği bu günlerde Dünya Tiyatro Günü nasıl yorumlanabilir?

Sanat ve savaş birbirine karşıdır.

İnsan da (insan olan) savaşa karşıdır.

İnsan sanatı sever, sanata düşkündür.

İnsan sanat için vardır.

İnsansız sanat olmaz, sanatı olmayan bir toplum da olmaz.

Toplumlar ise, asıl sanat aracılığıyla birbirleriyle tanışırlar, ilişki kurarlar, hesaplaşırlar. Tiyatro bu tanışıklığı, asırlardır var olan gücüyle sürdürür. Tiyatronun bu ilişkiyi sürdürebilmek için kullandığı araç ise insandır.

Tiyatro her zaman insanı sorgular. İnsandan aldığını insana verir. Sahnelenen her şey insanın kendi gerçeğidir. Jon Fosse’nin dediği gibi, “Tiyatro düşünmediklerimizi hatırlatıp, düşündüklerimizi irdelememizi sağlar.”

Örneğin, tiyatro sahnesinde deniz yoktur. Tiyatronun gücüyle insanlar, olmayan denizi görürler ve yaşarlar.

Tiyatro en yalın biçimde yaratıcılığı önemser, her insanda olan yaratıcılık gücünü pekiştirir, geçmişi hatırlayıp geleceğin planlanmasını sağlar. Dahası, isterse geleceği değiştirebilir.

Kısaca, zaman içinde sanat savaşı döver.

METİN DENİZ

Sahne tasarımcısı, yönetmen

Uluslararası

2026 yılı 27 Mart Dünya Tiyatro Günü Uluslararası Bildirisi A.B.D.’li oyuncu ve yönetmen Willem Dafoe tarafından kaleme alındı. 

27 MART 2026 DÜNYA TİYATRO GÜNÜ ULUSLARARASI BİLDİRİSİ

Ben esas olarak bir sinema oyuncusu olarak tanınan bir aktörüm. Ama köklerim derin biçimde tiyatroya dayanır. 1977–2003 yılları arasında Wooster Group’un bir üyesiydim; New York’taki The Performing Garage’da özgün eserler yaratıp sahneledik ve dünyanın dört bir yanında turnelere çıktık. Ayrıca Richard Foreman, Robert Wilson ve Romeo Castellucci ile de çalıştım. Şu anda Venedik Tiyatro Bienali’nin Sanat Yönetmeniyim. Bu görev, dünyadaki gelişmeler ve tiyatro çalışmalarına geri dönme arzum, tiyatronun eşsiz olumlu gücü ve önemi konusundaki inancımı güçlü biçimde şekillendirdi.

New York merkezli tiyatro topluluğu The Wooster Group’taki zamanımın mütevazı başlangıcında, tiyatromuzdaki bazı gösterilerde çoğu zaman çok az seyirci olurdu. Çoğu zaman kural şuydu: Eğer seyirciden daha fazla oyuncu varsa gösteriyi iptal etmeyi seçebilirdik. Ama bunu hiç yapmadık. Topluluktaki birçok kişi tiyatro eğitimi almamıştı; farklı disiplinlerden gelip tiyatro yapmak için bir araya gelen insanlardı—bu yüzden “gösteri devam etmeli” bizim gerçek sloganımız değildi, ancak seyirciyle olan buluşmamızı sürdürmek gibi bir sorumluluk hissediyorduk.

Ayrıca çoğu zaman gündüzleri prova yapar, akşamları ise ortaya çıkan malzemeyi henüz gelişim aşamasında bir çalışma olarak gösterirdik. Bazen eski yapımlarımızla turneler yaparak geçimimizi sağlarken bir gösteri üzerinde yıllarca çalıştığımız olurdu. Bir parça üzerinde yıllarca çalışmak çoğu zaman benim için sıkıcı hale gelirdi ve provaları zaman zaman zorlayıcı bulurdum; fakat gelişim sürecindeki bu gösterimler her zaman heyecan vericiydi—yaptığımız işe duyulan ilginin ne kadar sınırlı olduğunu gösteren o küçücük seyirci sayısı bazen acımasız bir yargı olsa bile. Bu durum bana, seyirci sayısı ne kadar az olursa olsun, tanık olarak seyircinin tiyatroya anlam ve yaşam verdiğini fark ettirdi.

Kumar salonlarındaki tabelada yazdığı gibi: “KAZANMAK İÇİN ORADA BULUNMAK ZORUNDASINIZ.”
Yaratım eyleminin gerçek zamanlı olarak paylaşılan deneyimi—önceden planlanmış ve tasarlanmış olsa bile her zaman farklı olan bu deneyim—kuşkusuz tiyatronun en açık gücüdür. Toplumsal ve politik açıdan tiyatro, kendimizi ve dünyayı anlamamız için hiç olmadığı kadar önemli ve yaşamsal.

“Odada duran fil” ise yeni teknolojiler ve sosyal ağlar. Bunlar bağlantı vaat ediyor ama görünüşe göre insanları birbirinden parçalamış ve izole etmiş durumda. Sosyal medyam olmasa da bilgisayarımı her gün kullanıyorum; hatta bir oyuncu olarak kendimi Google’da arattım ve bilgi almak için yapay zekâya da başvurdum. Ama insan, insan temasının cihazlarla kurulan ilişkilerle yer değiştirme riski taşıdığını fark etmemek için kör olmalı. Bazı teknolojiler bize iyi hizmet edebilir; fakat iletişim çemberinin diğer ucunda kimin olduğunu bilmemek sorunu derindir ve gerçeklik ile hakikat krizine katkıda bulunur.

İnternet sorular ortaya çıkarabilir ama tiyatronun yarattığı hayret duygusunu çok nadiren yakalayabilir. Bu hayret; dikkat, katılım ve eylem ile tepkinin oluşturduğu bir çember içinde bulunanların spontane topluluğuna dayanır. Bir oyuncu ve tiyatro yaratıcısı olarak tiyatronun gücüne inanmaya devam ediyorum.

Giderek daha bölünmüş, daha denetleyici ve daha şiddetli görünen bir dünyada, tiyatro insanları olarak bizim meydan okumamız; tiyatroyu yalnızca dikkat dağıtan bir eğlence sunan ticari bir işletmeye indirgemekten ya da gelenekleri kuru biçimde koruyan kurumsal bir muhafız haline getirmekten kaçınmak ve bunun yerine onun insanları, toplulukları ve kültürleri birbirine bağlayan gücünü geliştirmektir—ve her şeyden önce nereye gittiğimizi sorgulamaktır…

Büyük tiyatro, nasıl düşündüğümüzü sorgulamak ve bizi neyi arzuladığımızı hayal etmeye teşvik etmekle ilgilidir. Biz sosyal varlıklarız ve biyolojik olarak dünyayla etkileşime girmek üzere tasarlanmışız. Her duyumuz karşılaşma için bir kapıdır ve bu karşılaşma aracılığıyla kim olduğumuzu daha iyi tanımlarız.

Hikâye anlatımı, estetik, dil, hareket, sahne tasarımı aracılığıyla—toplam bir sanat formu olarak tiyatro—bize geçmişi, bugünü ve dünyamızın ne olabileceğini gösterebilir.

Willem Dafoe

Amerikalı sinema ve tiyatro oyuncusu